Sebastian Adamkiewicz

Na przełomie XIX i XX wieku Imperium Rosyjskie włączyło się w rywalizację o wpływy na Dalekim Wschodzie. Inwestycje w kolej i zakładanie konsorcjów handlowych ułatwić miało podporządkowanie się Mandżurii i Korei. Polityka ta doprowadziła do wybuchu w 1904 wojny z Japonią, która – ku zaskoczeniu ówczesnego świata – zakończyła się klęską Caratu. Szok spowodowany klęską ujawnił problemy społeczne i gospodarcze, które trawiły Imperium. Po masakrze pokojowej demonstracji z niedzieli 22 stycznia 1905 roku Rosję ogarnęła rewolucja, która przez historiografię nazwana została Rewolucją 1905 roku.

Żyjący w początkach XVIII wieku Tomasz Stanisław Wolski z Uniejowa jest jednym z najbardziej znanych polskich podróżników. Swoje liczne wojaże opisywał w opasłych pamiętnikach, które zachwycają nie tylko przygodami bohatera, ale także doskonałością łaciny. Dla przyszłych badaczy tego zagadnienia wspomnienia Wolskiego stały się fundamentem opisów pątniczych wypraw i archetypem tego typu aktywności. Jak zatem wyglądała pielgrzymka do Ziemi Świętej, jakie obserwacje jej towarzyszyły i z jakich powodów wyruszano w podróż?

Strach przed szczepionkami był niegdyś powszechny. Ostrzegano, że wstrzykuje się wraz z nimi diabła i że wyrastają od nich ogony. Mimo to już w XVIII wieku budziły nadzieję na pokonanie najstraszliwszych chorób, a na progu polskiej niepodległości uznawano je za jeden z fundamentów jej zachowania.

O ile pierwsze bezkrólewie po śmierci Zygmunta Augusta doprowadziło do chaosu prawnego i ustrojowego, o tyle ucieczka Henryka Walezego jeszcze tę sytuację pogłębiła. Jak rządzić krajem, skoro król jest, ale go nie ma? Przed rozwiązaniem takiej łamigłówki stanęła ówczesna szlachta.

Z wielką bojaźnią oczekiwano śmierci Zygmunta Augusta. Oznaczała ona bezkrólewie, do którego niewykończony gmach Rzeczpospolitej nie był przygotowany. Wbrew późniejszym stereotypom, szlachta potrafiła się jednak zorganizować i zapobiec anarchii.

W jednej z XVIII-wiecznych książek quasinaukowych pisano, że mózg chłopski podobny jest do pługa. Rola chłopa pańszczyźnianego w rzeczywistości Polski szlacheckiej była jasno określona, choć jego los nie zawsze wyglądał tak źle, jak to się czasem przedstawia.

Dawną Rzeczpospolitą nazywa się „rajem dla Żydów” (Paradis Judaeorum). Faktycznie ziemie polskie zamieszkiwała od XIII wieku duża diaspora żydowska ciesząca się wieloma przywilejami. Antysemityzm nie był jednak obcy naszej kulturze i narastał wraz z kolejnymi kryzysami politycznymi i gospodarczymi.

Każdy sejm staropolski przynosił zjazd kilkudziesięciu tysięcy ludzi: posłów, senatorów, żołnierzy, pachołków, kupców, kuglarzy, złodziei… Dla mieszkańców miasta oznaczało to przynajmniej sześć tygodni stanu wyjątkowego.

Choć dzisiejsi posłowie często wydają się zupełnie ignorować dobre obyczaje, w porównaniu do staropolskiego sejmu nasz współczesny parlament jest ostoją ładu i porządku.