Tag: Rzeczpospolita Obojga Narodów

Ordynacje magnackie stanowiły prawdziwe państwa w państwie. Niepodzielne i dziedziczone przez męskich potomków niczym królestwa, posiadały własne struktury administracyjne, sądowe i gospodarcze, które nie podlegały kontroli władzy centralnej. Nie obowiązywało w nich również prawo ziemskie.

Każdej nocy na ulice ogarniętych zarazą miast wyjeżdżali budzący odrazę grabarze dżumowi. Spędzali upiorne godziny na grzebaniu wyniszczonych chorobą ciał, a w oczach mieszkańców zasługiwali jedynie na pogardę.

W państwie polsko-litewskim szlachta mogła zgodnie z prawem zbuntować się przeciw królowi i swobodnie go krytykować. Mimo to w historii Rzeczypospolitej nie brakuje głośnych spraw o obrazę majestatu, które kończyły się skazaniem wpływowych magnatów nawet na śmierć.

Co jest istotą mody? Człowiek, podkreślając swoją odrębność, paradoksalnie naśladuje innych. A jak było w przypadku polskiej szlachcianki?

Nie dajcie się zwieść opowieściom o bohaterskich czynach żołnierzy w wojnach z Moskwą, Szwecją i Turcją. Choć część wojaków zaciągała się na służbę, by bronić króla i ojczyzny, większość pragnęła rabować oraz zdobywać łupy, jeńców, awanse i zaszczyty. Znajdowało to odzwierciedlenie w ich zachowaniu.

Po wymarciu dynastii Jagiellonów w linii męskiej rozerwaniu uległa ciągłość dynastyczna w Rzeczypospolitej. Kolejni monarchowie cieszyli się jednak szacunkiem poddanych, ich koronacje zaś wciąż miały charakter sakralny i symboliczny.

Dawną Rzeczpospolitą nazywa się „rajem dla Żydów” (Paradis Judaeorum). Faktycznie ziemie polskie zamieszkiwała od XIII wieku duża diaspora żydowska ciesząca się wieloma przywilejami. Antysemityzm nie był jednak obcy naszej kulturze i narastał wraz z kolejnymi kryzysami politycznymi i gospodarczymi.

Kłótnie o noclegi i miejsca w kościelnych ławach, przemoc fizyczna i zupełny brak regulaminów to tylko niektóre z problemów, jakie trapiły sejmiki dawnej Rzeczpospolitej. A jednak przez długi czas instytucje te pozwalały szlachcie współrządzić państwem.

To historia niemal jak z Kopciuszka. Niebogata, wychowana gdzieś na prowincji córka wygnańca i niezwykle przystojny król. Poza tym jednak niewiele zgadza się z bajką. Czy jedyna Polka na francuskim tronie została władczynią przez sieć intryg i niezwykłych zbiegów okoliczności?

Łatwo powiedzieć, czym zajmował się hetman czy podskarbi, tymczasem marszałek pozostaje dla wielu zagadką. Choć należał do najważniejszych urzędników Rzeczpospolitej Obojga Narodów, rzadko się o nim pamięta.