Tag: Nowożytność

Zdecydowana większość polskich chłopów nigdy nie widziała swojego króla. Augusta III pomylili nawet ponoć… z buldogiem. A jednak dla wielu z nich monarcha był drogim opiekunem i obrońcą przed samowolą panów.

Powszechnie wiadomo, że Polska nie posiadała nigdy zamorskich kolonii. Mniej osób natomiast wie, że dwie posiadłości na innych kontynentach należały do lenna Rzeczypospolitej Obojga Narodów – Księstwa Kurlandii i Semigalii. Jak do tego doszło? Jakie były losy tych kolonii?

Stanisław Orzechowski należy do najważniejszych myślicieli I Rzeczpospolitej. Jeden z twórców figury Polaka-katolika, obrońca wojującego katolicyzmu, a jednocześnie człowiek skłócony z hierarchią Kościoła i zagorzały przeciwnik celibatu. Trybun ludu szlacheckiego zwalczający jej złotą wolność.

Obcokrajowcy odwiedzający Rzeczpospolitą Obojga Narodów interesowali się nie tylko szlachtą, lecz zwracali także uwagę na sytuację chłopów pańszczyźnianych. Czy w ich opinii sytuacja polskich włościan była rzeczywiście tak zła?

Potop szwedzki z lat 1655–1660 był jedną z najkrwawszych wojen w naszych dziejach i jednym z najbardziej niszczycielskich konfliktów nowożytnej Europy. Najeźdźcy ścierali z powierzchni ziemi całe miasta i nie wahali się wyrywać srebrnych gwoździ z trumien czy zeskrobywać złota z drewnianych listew.

Karczmy, w których śpi się razem z krowami, i brak dróg, a jednocześnie chłopi mówiący po łacinie. Barbarzyńskie wręcz stroje, ale zniewalające kobiety. Większość przybyszów z Zachodu traktowała szlachecką Polskę jako egzotyczny kraj leżący na granicy Europy i Azji.

Sarmatyzacja religii pokazuje, jak silną formacją kulturową był sarmatyzm. Odcisnął na polskim katolicyzmie tak silne piętno, że do dziś posługujemy się powstałymi w XVII i XVIII wieku figurami Polaka katolika czy Maryi królowej Polski.

Jezuici odegrali w historii Polski dość niejednoznaczną rolę. Przez wielu historyków, szczególnie tych związanych ze szkołą krakowską, byli wskazywani jako siły wsteczne, które zdławiły renesansowy humanizm i utrwalały sarmatyzm. Rzecz jest jednak dużo bardziej skomplikowana.

Choć na utrzymanie królewskiego stołu wydawano ogromne sumy, władcy zmuszeni byli jeść podawane im wyszukane potrawy na zimno. W przeciwieństwie do dworu habsburskiego, w czasie posiłków nie tolerowano obecności błaznów i osób cierpiących na choroby psychiczne, zdarzały się jednak pijackie wybryki.

Mogłoby się wydawać, że polska kuchnia przełomu średniowiecza i renesansu nie mogła być zbyt urozmaicona nawet na królewskim dworze, a dostęp do egzotycznych produktów był ograniczony. Tymczasem już w XIV w. delektowano się na Wawelu cytrynami i pomarańczami. Czym jeszcze zajadali się Jagiellonowie?